خروسک در کودکان: علائم، علت و راههای درمان
خروسک یکی از بیماریهای شایع تنفسی در کودکان است که باعث التهاب و تورم حنجره و نای میشود. این التهاب منجر به سرفههای خشک، خشن شدن و گرفتگی صدا و مشکلات تنفسی میشود که معمولا در شبها شدت پیدا میکند. در بیشتر موارد این بیماری خفیف است و با مراقبتهای خانگی مانند: بخور، مصرف مایعات گرم و استراحت بهبود مییابد، اما در برخی موارد نیاز به مراجعه فوری به پزشک وجود دارد. شناخت دلایل، علائم و روشهای درمانی خروسک در کودکان به والدین کمک میکند تا در مواقع ضروری واکنش مناسبی نشان دهند. در این مقاله، همه چیز را درباره خروسک در کودکان بررسی میکنیم تا بدانید در صورت بروز علائم این بیماری چه اقداماتی انجام دهید، پس تا پایان این مقاله همراه ما باشید.
خروسک در کودکان چیست؟
خروسک (Croup) یک بیماری شایع تنفسی در کودکان است که معمولا ناشی از عفونتهای ویروسی است و باعث التهاب و تورم در حنجره و نای میشود. این بیماری معمولاً در کودکان ۶ ماهه تا ۳ ساله ایجاد میشود، اما در سنین بالاتر نیز رخ میدهد. خروسک معمولا در فصول سرد سال شایعتر است و در بسیاری از موارد، پس از یک سرماخوردگی ساده بروز پیدا میکند. این بیماری، باعث تنگی راههای هوایی میشود که در نهایت منجر به بروز سرفههای خشک و خشن و صدای خسخس در هنگام تنفس میشود. به دلیل التهاب شدید حنجره و نای، کودک ممکن است در تنفس دچار مشکل شود که این موضوع در شبها شدت بیشتری پیدا میکند.
علائم خروسک در کودکان
خروسک معمولاً پس از یک عفونت ویروسی ساده مانند سرماخوردگی بروز میکند و در ابتدا ممکن است علائمی مشابه سرماخوردگی معمولی داشته باشد. اما با پیشرفت بیماری، التهاب و تورم راههای هوایی منجر به بروز علائم مشخصتری میشود که نیاز به توجه ویژه دارد. شدت علائم خروسک از خفیف تا شدید متغیر است و بیشتر در شبها بدتر میشود. علائم خروسک در کودکان عبارتند از:
- سرفه خشن که مهمترین نشانه خروسک است و به دلیل التهاب حنجره ایجاد میشود
- خسخس سینه در هنگام تنفس (استریدور)
- گرفتگی صدا به دلیل التهاب تارهای صوتی
- تب خفیف تا متوسط
- افزایش مشکل تنفسی در شب
- اضطراب و بیقراری کودک به دلیل مشکل در تنفس و احساس خفگی
- کبودی لبها و ناخنها (نشانه کمبود اکسیژن است و نیاز فوری به مراجعه به پزشک دارد.)
در رابطه با سرفه شبانه در کودکان بیشتر بخوانید.
علت خروسک در کودکان
وجود مشکلات صوتی در نوزادان تازه متولد شده نشاندهنده یک ناهنجاری مادرزادی یا مشکلات مربوط به ترومای ایجاد شده در بدو تولد است. بهطور کلی دلایل متعددی برای خروسک در کودکان وجود دارد که برخی از آنها با بیماریهای ریوی مرتبط هستند. دلایل خروسک در کودکان عبارتاند از:
- صحبت با صدای بلند و فریاد زدن
- کیست و پولیپ در تارهای صوتی
- ریفلاکس معده
- لارنژیت حاد
- بلوغ صدا
- سرماخوردگی
- عفونتهای تنفسی
- قرارگرفتن در معرض دود
- تنفس هوای خشک
- آلرژی
- استنشاق اجسام خارجی
صحبت با صدای بلند و فریادزدن
کودکانی که معمولا با صدای بلند صحبت میکنند یا فریاد میزنند، فشار زیادی به تارهای صوتی خود وارد میکنند. این رفتار باعث تحریک و التهاب تارهای صوتی شده و در نتیجه، خطر ابتلا به بیماریهای التهابی حنجره از جمله خروسک را افزایش میدهد. خروسک نوعی عفونت ویروسی است که راههای هوایی فوقانی، به ویژه حنجره و نای را درگیر میکند. زمانی که تارهای صوتی ملتهب شوند، عملکرد طبیعی خود را از دست داده و مسیر عبور هوا تنگتر میشود که این موضوع به بروز سرفههای شدید و صدای خشن منجر میشود.
برای مثال، کودکی را تصور کنید که در محیطهای شلوغ مانند مهدکودک یا پارک بهطور دائم فریاد میزند. این رفتار، به مرور باعث آسیبدیدگی تارهای صوتی و تحریک بافتهای حنجره میشود، در چنین شرایطی، اگر کودک به یک ویروس سرماخوردگی یا آنفولانزا نیز مبتلا شود، احتمال بروز خروسک بیشتر میشد. بنابراین، والدین باید به کودکان آموزش دهند که چگونه با تن صدای مناسب صحبت کنند و از فریاد زدنهای مداوم پرهیز کنند.
کیست و پولیپ در تارهای صوتی
کیستها و پولیپهای تارهای صوتی معمولاً به دلیل استفاده نادرست از صدا، فشار بیش از حد روی تارهای صوتی یا عفونتهای مزمن حنجره ایجاد میشوند. این عارضهها باعث تغییر در کیفیت صدا و سختی در تنفس میشوند. وقتی کودک با چنین مشکلاتی مواجه میشود، حنجره او مستعد التهاب و تحریک بیشتری میشود که این شرایط نیز باعث ابتلا به خروسک میشوند.
ریفلاکس معده
ریفلاکس معده یکی از مشکلات گوارشی است که بر روی دستگاه تنفسی کودکان نیز تأثیر میگذارد. در این وضعیت، اسید معده به سمت مری و حتی حنجره برمیگردد و باعث تحریک و التهاب مخاط حنجره میشود. التهاب مزمن در این ناحیه باعث تورم تارهای صوتی و در صورت مواجهه با یک عفونت ویروسی، باعث ابتلای کودک به خروسک میشود. تغییر در رژیم غذایی کودک، پرهیز از غذاهای تحریککننده مانند غذاهای چرب و ادویهدار و بالا نگه داشتن سر کودک هنگام خواب به کاهش علائم ریفلاکس و پیشگیری از خروسک کمک میکند.
لارنژیت حاد
لارنژیت حاد، التهاب حنجره است که معمولاً به دلیل عفونتهای ویروسی ایجاد میشود، این بیماری باعث تورم تارهای صوتی میشود و صدای کودک را خشن و گرفته میکند. زمانی که کودک دچار لارنژیت حاد میشود، راههای هوایی او مسدود شده و تنفس برای او دشوار میشود. در صورتی که بعد از یک دوره سرماخوردگی فرزند شما دچار گرفتگی صدا و سرفههای خشک میشود، این احتمال وجود دارد که در مراحل بعدی دچار خروسک نیز بشود.
بلوغ صدا
دوران بلوغ باعث تغییرات هورمونی در بدن میشود و این تغییرات بر روی تارهای صوتی تأثیر میگذارند. در این دوره، تارهای صوتی ضخیمتر و بلندتر میشوند و این تغییرات باعث گرفتگی صدا و حساسیت بیشتر حنجره میشوند. مانند دیگر دلایل ایجاد خروسک در کودکان، اگر کودک در این دوران دچار یک عفونت ویروسی شود، تورم تارهای صوتی و حنجره شدیدتر میشود که میتواند باعث بروز خروسک در کودکان شود.
سرماخوردگی
سرماخوردگی یکی از شایعترین بیماریهای ویروسی است که تاثیر زیادی بر روی راههای هوایی کودکان میگذارد. ویروسهای سرماخوردگی به مخاط بینی و گلو حمله میکنند و باعث التهاب و ترشح مخاط اضافی میشوند. این التهاب معمولا به حنجره گسترش پیدا میکند و در برخی موارد، منجر به خروسک میشود. خروسک معمولاً با سرفههای خشک، صدای خشن و مشکل در تنفس همراه است، اما در صورتی که کودک علائم شدیدتری مانند: تب بالا، خسخس سینه شدید یا دشواری در نفس کشیدن داشت، بهتر است فوراً به پزشک مراجعه کنید.
عفونتهای تنفسی
بیماریهایی مانند: آنفلوآنزا، ذاتالریه و برونشیت کودکان نیز یکی از علتهای اصلی ابتلای کودکان به خروسک هستند. این عفونتها معمولا توسط ویروسها و باکتریها ایجاد میشوند و به دستگاه تنفسی حمله میکنند. التهاب ناشی از این عفونتها باعث تنگ شدن راههای هوایی و ایجاد سرفههای خروسکی میشود. کودکانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند یا در محیطهای شلوغ مانند مهدکودکها قرار میگیرند، بیشتر در معرض این بیماریها هستند.
در مورد تفاوت برونشیت و ذاتالریه نیز بخوانید.
قرار گرفتن در معرض دود
دود سیگار، آلودگی هوا و دود ناشی از سوختن چوب نیز میتواند راههای هوایی کودک را تحریک کند و قرار گرفتن در معرض این آلایندهها منجر به التهاب حنجره و افزایش احتمال ابتلا به خروسک میشود. اگر درخانه شما کسی سیگار میکشد، کودک شما بیشتر از دیگر کودکان در معرض خطر ابتلا به خروسک و بیماریهای تنفسی است. بنابراین، بهتر است از استعمال دخانیات در کنار کودکان، مخصوصا در محیطهای بسته مانند خانه خودداری کنید.
تنفس هوای خشک
هوای خشک نیز میتواند باعث خشکی و تحریک مخاط تنفسی شود، درواقع هوای خشک، مقاومت بدن در برابر ویروسهای تنفسی را کاهش میدهد. زمانی که مقاومت بدن در برابر ویروسهای تنفس کم میشود، احتمال ابتلا به خروسک افزایش پیدا میکند. استفاده از دستگاه بخور یا افزایش رطوبت محیط با روشهای طبیعی مانند قرار دادن یک ظرف آب در اتاق، به حفظ سلامت راههای هوایی کمک میکند و میتواند تاثیر زیادی در پیشگیری از ابتلا به خروسک در کودکان داشته باشد.
آلرژی
یکیدیگر از علتهایی که باعث میشود کودکان به خروسک مبتلا شوند، آلرژی است، آلرژیهای فصلی و حساسیت به گرد و غبار میتوانند منجر به التهاب حنجره و بروز علائم مشابه خروسک شوند. کودکانی که به این موارد آلرژی دارند، معمولاً دچار سرفههای مداوم، گلودرد و گرفتگی صدا میشوند. دور نگه داشتن کودک از محرکهای آلرژیزا، استفاده از فیلترهای هوا و مشورت با پزشک برای کنترل آلرژی معمولا در کاهش علائم مؤثر است.
در رابطه با سرفه آلرژیک بیشتر بخوانید.
استنشاق اجسام خارجی
کودکان به دلیل کنجکاوی که دارند، معمولا بسیاری از اجسام خارجی را وارد دهان خود میکنند، که این وضعیت باعث بروز التهاب، انسداد مجرای تنفسی و دیگر عوارض مانند خروسک میشود. همچنین، استنشاق تکههای کوچک غذا نیز باعث انسداد نسبی راههای تنفسی و بروز علائمی مشابه خروسک میشود. در چنین شرایطی، کودک ممکن است دچار سرفه شدید، خسخس و مشکل در تنفس شود، این شرایط یک وضعیت اورژانسی است و بهتر است سریعاً کودک را به پزشک برسانید تا جسم خارجی از راه تنفسی کودک خارج شود و از عوارض جدی جلوگیری شود.
برای آشنایی بیشتر با این مورد فیلم خروج تخمه از ریه کودک توسط دکتر اردا کیانی را تماشا کنید.
چه زمانی خروسک در کودکان خطرناک است؟
خروسک معمولا خطرناک نیست و با رعایت برخی نکات به راحتی درمان میشود، اما اگر گرفتگی صدا بیش از ۲ هفته ادامه پیدا کند، بهتر است بدون معطلی به متخصص مراجعه کنید. اگر این اختلال در کودک به صورت مداوم رخ میدهد نیز بهتر است به پزشک مراجعه کنید، دیگر شرایط مهم عبارتند از:
| شرایط | توضیحات |
| گرفتگی صدا | زمانی که صدای کودک شما گرفته و خشن است و هیچگونه بیماری تنفسی مانند سرماخوردگی ساده وجود ندارد. |
| تنش عضلانی | زمانی که در حین گفتگو کودک تنش عضلانی دارد که باعث مشکل در صحبت میشود. |
| باد کردن و تورم رگهای گردن | اگر در طول مکالمه، رگهای گردن کودک متورم یا باد میشود، نشانه خطرناکی است و بهتر است به پزشک مراجعه کنید. |
| تنگی نفس | زمانی که کودک قبل از اتمام گفتار یا جمله دچار تنگی نفس میشود، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. |
درمان خروسک در کودکان
خروسک یک بیماری تنفسی شایع در کودکان است که باعث التهاب و تورم حنجره و نای میشود، درمان این بیماری به شدت علائم بستگی دارد. در بسیاری از موارد، خروسک در خانه و با مراقبتهای حمایتی کنترل میشود، اما در موارد شدید نیاز به مراجعه به پزشک است. در ادامه، روشهای درمانی مختلف را بررسی میکنیم که عبارتند از:
استراحت و حفظ آرامش کودک
یکی از مهمترین اقدامات برای درمان خروسک، آرام نگه داشتن کودک است. اضطراب و گریه باعث تشدید تورم راههای هوایی میشود و تنفس را دشوارتر میکند. در این شرایط بهتر است که والدین کودک را در محیطی آرام نگه دارند، او را در آغوش بگیرند و با لحنی آرام با او صحبت کنند. خواندن داستانهای آرامبخش یا پخش موسیقی ملایم نیز میتواند به کاهش استرس کودک در این شرایط کمک کند.
استفاده از بخور و هوای مرطوب
هوای خشک علائم خروسک را بیشتر و شدیدتر میکند، بنابراین استفاده از دستگاه بخور یا دوش آب گرم و نشستن با کودک در حمام بخار، به باز شدن راههای هوایی کودک کمک میکند. درواقع، رطوبت هوا التهاب گلو را کاهش میدهد و باعث تسکین سرفههای خشک میشود. اگر دستگاه بخور ندارید، میتوانید یک ظرف آب داغ در اتاق کودک قرار داد تا با تبخیر شدن آب، رطوبت هوا افزایش پیدا کند.
در مورد شایعترین بیماریهای تنفسی در کودکان نیز بیشتر بخوانید.
مصرف مایعات گرم
یکی دیگر از روشهای درمان خروسک در کودکان، مصرف مایعات گرم است. مایعات گرم مانند: آب، دمنوشهای مناسب برای کودکان، شیر ولرم و سوپ میتوانند گلو را نرم کرده و به کاهش التهاب کمک کنند. مایعات همچنین از کمآبی بدن جلوگیری میکنند که در دوره بیماری اهمیت زیادی دارد. مصرف عسل در کودکان بالای یک سال نیز میتواند باعث تسکین سرفههای شدید شود.
داروهای ضدالتهابی و کورتیکواستروئیدها
مصرف دارو، دیگر روش درمان خروسک در کودکان است، اما بهتر است توجه کنید که این داروها بهتر است توسط پزشک تجویز شوند. در موارد متوسط تا شدید، پزشک داروهای استروئیدی مانند: دگزامتازون یا پردنیزولون تجویز میکند. این داروها به کاهش تورم حنجره و بهبود تنفس کمک میکنند، گاهی در شرایط بحرانی، تزریق داروهای کورتیکواستروئیدی نیز انجام میشود تا اثر سریعتری داشته باشند.
داروهای استنشاقی و اکسیژندرمانی
اگر کودک دچار مشکل جدی در تنفس باشد، نیاز به داروهای استنشاقی مانند: اپینفرین وجود دارد که باعث کاهش سریع تورم راههای هوایی میشود. این دارو معمولاً در بیمارستان و تحت نظارت پزشک استفاده میشود و بهتر است از مصرف سر خود این داروها خودداری کنید، زیرا پزشک بر اساس نیاز بیمار دوز و نوع مناسب دارو را تجویز میکند. در صورت مصرف بدون نظارت پزشک، احتمال بروز عوارض جدی وجود دارد. در موارد بسیار شدید، کودک ممکن است نیاز به اکسیژندرمانی نیز داشته باشد.
پرهیز از عوامل تحریککننده
در شرایطی که عوامل آلرژی یا تحریک کننده مانند: آلودگی، دود سیگار و … دلیل ابتلا به خروسک است، بهترین روش درمان، پرهیز از این عوامل است. همچنین دود سیگار، آلودگی هوا و مواد شیمیایی موجود در هوای خانه علائم خروسک را بدتر میکنند. والدین بهتر است محیطی سالم و عاری از آلایندهها برای کودک فراهم کنند، همچنین از قرار دادن کودک در معرض سرما و باد شدید نیز بهتر است که خودداری شود، زیرا این عوامل باعث شدیدتر شدن علائم بیماری میشوند.
پیشگیری از خروسک در کودکان:
برای پیشگیری از خروسک در کودکان، رعایت چند نکته مهم میتواند کمککننده باشد:
- جلوگیری از تماس با افراد بیمار
- شستشوی مرتب دستها
- استفاده از دستمالهای یکبار مصرف برای سرفه و عطسه
- پیروی از درمانهای پزشکی
- نگهداری کودک در محیط مرطوب
کلام پایانی
خروسک در کودکان یک بیماری شایع تنفسی است که معمولاً به دلیل عفونتهای ویروسی ایجاد میشود و باعث التهاب حنجره و نای میگردد. این بیماری با سرفههای خشن، خسخس سینه و گرفتگی صدا همراه است و اغلب در شبها شدت مییابد. خروسک در بیشتر موارد یک بیماری قابلکنترل است و با مراقبتهای مناسب در خانه بهبود مییابد. در موارد شدید، مراجعه به پزشک و دریافت درمانهای دارویی ضروری است. دکتر اردا کیانی، فوق تخصص بیماریهای ریه و از برترین پزشکان این حوزه در ایران، با دانش و تجربه بالای خود نقش مهمی در تشخیص و درمان بیماریهای تنفسی از جمله مشکلات مرتبط با حنجره و راههای هوایی دارد. شما میتوانید برای تشخیص و درمان بیماریهای ریوی خود یا عزیزانتان به ایشان مراجعه کنید تا بهترین روش درمان را براساس نوع و شدت بیماری، به شما ارائه دهند.
سوالات متداول
خروسک (Croup) خود به خود واگیر نیست، اما عامل اصلی آن که معمولاً ویروسها مانند ویروس پارا آنفلوانزا، ویروس آنفلوانزا یا ویروسهای مشابه هستند، واگیر دارند. این ویروسها میتوانند از فردی به فرد دیگر منتقل شوند، به خصوص از طریق قطرات تنفسی هنگام سرفه یا عطسه. بنابراین، در صورتی که کودک مبتلا به خروسک باشد، ممکن است ویروس آن به سایر افراد منتقل شود. برای پیشگیری از انتقال بیماری، رعایت بهداشت، شستشوی دستها و استفاده از دستمالهای یکبار مصرف توصیه میشود.
زمان درمان خروسک در کودکان معمولاً بستگی به شدت علائم و واکنش بدن کودک به درمان دارد. اغلب، علائم خروسک در حدود ۳ تا ۷ روز بهبود مییابند. با این حال، در بیشتر موارد، علائم شدیدتر مانند سرفههای خشن و گرفتگی صدا در ۲ تا ۳ روز اول به اوج خود میرسند و سپس به تدریج کاهش مییابند.
